اختلافاتى منشأ ظهور مذاهب گوناگون شده است كه به مسايل مهمّ دينى ، اعم از اصول و فروع دين ، مربوط بوده است . مانند اختلاف در مورد توحيد و صفات خداوند ، يا مسايل مربوط به نبوّت و امامت ، روش‌هاى گوناگون در فهم قرآن كريم يا دست‌يابى به سنّت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و مانند آن ، بر اين اساس ، فرقه‌هايى چون مجسّمه ، مشبّهه ، مؤوّله ، صفاتيّه ، عدليّه ، قدريّه ، جبريّه ، مفوّضه ، مرجئه ، وعيديّه ، تفضيليّه ، حشويّه ، سلفيّه و غيره پديد آمده است . يكى از اساسىترين اختلافاتى كه در امّت اسلامى رخ داده است ، اختلاف در مورد خلافت و امامت است . « 1 » اين اختلاف از نخستين لحظه‌هاى پس از رحلت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله رخ داد و تاكنون ادامه يافته است . نقطه‌ى مركزى در اين اختلاف اين بوده است كه چه كسى و چگونه مىتواند و بايد به عنوان جانشين پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله رهبرى دينى و سياسى امت اسلامى را عهده‌دار گردد ؟ عدّه‌اى طرفدار اين عقيده بوده‌اند كه خليفه‌ى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بايد همان صفات و ويژگىهايى را داشته باشد كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله داشت . او بايد برترين شخصيت در قلمرو علم و عمل بوده و از صفت عصمت برخوردار باشد . و از آن‌جا كه تشخيص اين اوصاف از توان انسان‌هاى غير معصوم بيرون است . جانشين پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بايد توسط آن حضرت تعيين گردد . و چنين كارى نيز صورت گرفته و او على بن ابى طالب عليه السّلام را به عنوان جانشين و امام امت اسلامى پس از خود برگزيده است . طرفداران اين عقيده « شيعه » به شمار مىروند . در مقابل ديگران به لزوم چنين شرايط و اوصافى در جانشينى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله اعتقاد نداشته و تعيين امام توسط پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را نيز منكر شده و بر اين عقيده‌اند كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله سرنوشت اين مسأله را به اختيار و انتخاب مسلمانان واگذار كرده است . اين گروه در يك تعبير كلى به نام « اهل سنّت » ناميده شده‌اند . اگرچه در

--> ( 1 ) . اعظم خلاف بين الأمة خلاف الإمامة ، اذ ما سلّ سيف في الاسلام على قاعدة دينية مثل ما سلّ على الامامة في كل زمان . شهرستانى ، الملل و النحل : 1 / 24 .